AYT Edebiyat: Yüzlerce Yazar Var Ama ÖSYM Hep Aynı 30 Tanesini Soruyor

Eşit Ağırlık veya Sözel hazırlanan öğrencilerin çoğu edebiyattan korkar. Yüzlerce yazar var, her yazarın onlarca eseri var, her dönemin kendine ait özellikleri var. Kalın konu anlatım kitaplarına baktığında insan "ben bunları nasıl ezberleyeceğim?" diye panik yapıyor.

Panik yapma. Çünkü bir sır vereyim sana: ÖSYM edebiyat testinde "Şinasi'nin üçüncü makalesinin yayınlandığı gazetenin adını" sormuyor. ÖSYM dönemlerin genel özelliklerini ve mihenk taşı yazarların ayırt edici yönlerini soruyor. Bunu bir kez kavradığında, edebiyat senin en rahat netini çıkaracağın ders haline geliyor.

Ben öğrencilerime şunu söylüyorum: Edebiyat testinde asıl mesele bilgi değil, dönem mantığını "hissetmektir". Tanzimat dönemi yazarları toplumu eğitmek istiyordu — onların her eseri bir ders kitabı gibidir. Servet-i Fünuncular ise bireysel duygulara döndü, ağır bir dil kullandılar, sanat için sanat dediler. Milli Edebiyat dönemi ise "yeter artık bu ağdalı dil, halk gibi yazalım" dedi. Bu akışı bir kez kafana oturtunca soruları çözmek çok kolaylaşıyor.

AYT Edebiyat Soru Dağılımı

Edebiyatı Ezberleme, Kodla

Benim yıllardır uyguladığım ve işe yarayan bir yöntemim var: Her yazarı tek bir kelime veya cümleyle kodluyorum. Bu kodlar beyinde çengel gibi takılıyor ve sınav anında "aa bu Baki sorusu" diye hemen tanıyorsun. Birkaç örnek vereyim:

• Fuzuli = Acı ve İlahi Aşk. Her şiirinde ızdırap var. "Aşk derdiyle hoşem" diyen adam bu. Su Kasidesi onun en ünlü eseri.
• Baki = Sultanü'ş Şuara (Şairler Sultanı). Kanuni'nin ölümüne mersiye yazdı. Dünyevi zevklerden bahseder, rindane tarz. Divan şiirinin en "cool" adamı diye düşün.
• Nedim = Lale Devri Partici. İstanbul'u, eğlenceyi, güzel kadınları anlatır. Şarkı türünü en iyi kullanan şairdir. "İstanbul'u dinliyorum gözlerim kapalı" Orhan Veli'nin ama Nedim 300 yıl önce benzer işi yapıyordu.
• Nabi = Öğüt veren abi. Didaktik şiir yazar. "Oğlum şunu yap, bunu yapma" tarzında. Hayriye ve Hayrabad adlı eserleri var.
• Ahmet Haşim = Akşam Şairi. Her şiirinde akşam, gün batımı, karanlık var. "Şiir dili musiki gibi anlaşılmaz" demiş — yani saf şiir peşinde.
• Sait Faik = İstanbul Hikayecisi. Balıkçılar, küçük insanlar, ada hayatı. Hikayelerinde özellikle son cümle bomba gibi patlar.

Bu tarz kodlamaları bütün yazarlar için yap. Küçük kartlara yaz (ön yüz yazar adı ve dönem, arka yüz kod ve 2-3 eser) ve günde 10 dakika çevir. Otobüste, kuyrukta, yatmadan önce. 2 haftada bütün yazarları kodlamış olursun.

Haftalık Edebiyat Programı

Edebiyatı haftada 2-3 gün çalışman yeterli. Her çalışma seansında bir dönem bitir. Mesela Pazartesi Divan Edebiyatı, Çarşamba Tanzimat + Servet-i Fünun, Cuma Cumhuriyet Dönemi. Her çalışma seansının sonunda o dönemden 10 soru çöz. Cumartesi günü de 24 soruluk bir AYT Edebiyat branş denemesi çöz ve hangi dönemden hata yaptığını not et. Ertesi hafta o dönemlere ağırlık ver.