Sınav Kolay Geçince Neden Sevinmemelisin? (YKS Yığılma Gerçeği)

YKS sonuçları açıklandığı gün rehberlik masasında en sık duyduğumuz cümle şudur:

Sistemde hiçbir hata yok. Yaşadığınız durumun adı tam olarak yığılma.

Öğrencilerin çoğu üniversiteye puanla girildiğini sanır. Oysa üniversite kontenjanları puanla değil, başarı sırasıyla dolar. Sınavın kolay ya da zor olması puanları havada uçurabilir veya yerin dibine çekebilir; fakat üniversite kapısındaki sandalye sayısı 1 kişi bile artmaz.

Yığılma Neden Olur? (Zor Sınav vs Kolay Sınav)

Mantık çok temel bir dağılım kuralına dayanır:

• Sınav çok zor olduğunda (örneğin 2021 YKS): Sorular adeta filtre görevi görür. Konuyu tam anlamış olanla yüzeysel çalışan birbirinden bıçak gibi ayrılır. Netler geniş bir alana yayılır. Puanlar düşüktür ama aynı puana denk gelen insan sayısı az olduğu için tek bir netle binlerce kişiyi sollayabilirsiniz.
• Sınav kolay veya orta-kolay olduğunda (örneğin 2020 veya 2022 YKS): Sorular seçiciliğini kaybeder. Düzenli çalışan hemen hemen her aday Matematikten 28-32 net aralığına kolayca ulaşır.

İşte facia tam burada patlar: Yüz binlerce adayın netleri 5-6 netlik daracık bir koridora sıkışır. Virgülden sonraki 0,1 puanlık farklarla 15 bin kişi alt alta dizilir. Bir net eksik yapan kendini uçurumdan yuvarlanmış bulur.

En Çok Can Nerede Yanıyor? (50k - 150k Kuşağı)

YKS'de yığılma ilk 5 binde pek hissedilmez. Oradaki öğrenciler zaten tüm testleri fullemeye yakın çözer; aralarındaki makas bellidir. En dipte de (800 bin sonrasında) sıralamanın pratik bir önemi kalmaz.

Bütün kıran kırana mücadele 50.000 ile 150.000 bandında yaşanır.

Burası dershaneye gitmiş, konu anlatımlarını bitirmiş, denemelere girmiş ama AYT'de tam kopuşu yapamamış yüz binlerce çalışkan adayın toplandığı devasa bir havuzdur. Bu gruptaysanız, sınav anındaki tek bir dikkatsizlik hatası sizi 60 binden 110 bine fırlatabilir.

Bu Yığılmadan Sağ Çıkmanın 3 Somut Yolu

Sınavın o gün nasıl geleceğini kontrol edemezsiniz. Ama girdiğinizde yığılmanın altında ezilmemek için elinizde üç tane güçlü koz var:

1. OBP (Diploma Notu) Kalkanı

Sınav kolay geçip herkes aynı neti yaptığında ÖSYM neye bakacak? Adayların lise diploma notuna. Aynı ham puana sahip iki öğrenciden biri 95 OBP'ye, diğeri 75 OBP'ye sahipse; 95 OBP'li öğrenci yerleştirmede diğerine 12-15 puan fark atar. Yığılma kuşağında 12 puan demek, tek hamlede 25 bin kişiyi arkanıza almak demektir. Lise notlarınızı asla hafife almayın.

2. Kalabalığın Kaçtığı Branşlara Yüklenmek

Rakipleriniz genellikle kendi alanlarının zor derslerinden kaçar:

• Eşit Ağırlıkta: Adayların çoğu Edebiyat ezberlemeyi sever ama AYT Matematikten çekinir. Herkesin kaçtığı Türev, İntegral ve Trigonometriden çıkaracağınız +3 net, yığılma dinlemez; sizi doğrudan üst lige taşır.
• Sayısalda: Adaylar günlerce Fizik ve Matematik çözerken TYT Türkçe dil bilgisini ve TYT Sosyal testini "son bir ay bakarım" diyerek erteler. Oysa TYT Sosyaldeki 5 soru ile TYT Fizikteki 5 sorunun getirdiği TYT puanı neredeyse aynıdır. Herkesin boş bıraktığı veya yanlış yaptığı o Sosyal netleri sizi yığılmanın üzerine çıkarır.

3. Denemelerde Puana Değil, Sıralama Yüzdesine Bakmak

Kurum denemelerinde 85 net yapıp 400 puan alabilirsiniz. Sevinmeden önce şu soruya bakın: O denemeye giren 10 bin kişi arasında kaçıncısınız?

Eğer 10 bin kişi içinde ilk 500'deyseniz sınav zordur ve netiniz çok değerlidir. Ama 10 bin kişi içinde 3 bininci olduysanız, sınav kolay geçmiş demektir ve 85 net o sınav için yetersiz kalmıştır. Ölçünüz asla puan olmasın; girdiğiniz denemedeki yüzdelik diliminiz olsun.